Baza wiedzy
Zwyrodnienie plamki (AMD) dziś - zastrzyki do oka i co można zrobić samemu
Zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, w skrócie AMD, to jedna z najczęstszych przyczyn poważnej utraty wzroku u osób starszych. Choroba niszczy plamkę, czyli niewielki środkowy fragment siatkówki, dzięki któremu czytamy, rozpoznajemy twarze i widzimy szczegóły. Widzenie bocznego pola zwykle zostaje, ale w środku tego, na co patrzymy, pojawia się plama albo zniekształcenie. Od czasu jego napisania w leczeniu nastąpił ogromny postęp.
Dwie postacie choroby
Postać sucha
Występuje u większości chorych. Rozwija się powoli, przez lata. Pod siatkówką gromadzą się złogi, a komórki plamki stopniowo zanikają. W późnym stadium powstają obszary całkowitego zaniku, nazywane zanikiem geograficznym.
Postać wysiękowa (mokra)
Dotyczy mniejszej części chorych, ale jest groźniejsza. Pod siatkówką wyrastają nowe, nieprawidłowe naczynia krwionośne, z których przecieka płyn i krew. Wzrok może się pogorszyć bardzo szybko, w ciągu tygodni. Postać sucha może w każdej chwili przejść w wysiękową.
Leczenie postaci wysiękowej - zastrzyki do oka
Dwadzieścia lat temu na postać wysiękową właściwie nie było skutecznego leczenia. Dziś są leki z grupy anty-VEGF, które hamują wzrost nieprawidłowych naczyń. Podaje się je w zastrzyku bezpośrednio do oka, w znieczuleniu kroplami. Brzmi to groźnie, ale sam zastrzyk trwa chwilę i dla większości pacjentów jest znośny.
- Leczenie zaczyna się od kilku zastrzyków w odstępach mniej więcej miesięcznych.
- Potem lekarz stopniowo wydłuża odstępy, u części osób nawet do kilku miesięcy, w zależności od tego, jak oko reaguje.
- Leczenie trwa długo, często latami. Liczy się systematyczność - opuszczanie wizyt może kosztować wzrok.
W Polsce leczenie postaci wysiękowej jest bezpłatne w ramach programu lekowego NFZ (B.70). Do programu kieruje okulista po badaniach, w tym po badaniu OCT, czyli dokładnym „prześwietleniu” siatkówki światłem.
Najważniejsze jest szybkie rozpoczęcie leczenia. Zastrzyki pozwalają zatrzymać chorobę, a czasem poprawić widzenie, ale zniszczonej plamki nie odbudują.
Postać sucha - czy coś pomaga
Na późną postać suchą (zanik geograficzny) w Unii Europejskiej nie ma dopuszczonego leku. W Stanach Zjednoczonych dopuszczono dwa leki podawane w zastrzykach do oka. Według stanu sprawdzonego w listopadzie 2026 r. nie są one dopuszczone w UE: Syfovre nie uzyskał dopuszczenia, a wniosek dotyczący Izelvay producent wycofał w trakcie oceny. W obu przypadkach Europejska Agencja Leków miała zastrzeżenia do bilansu korzyści i ryzyka, w tym do braku wykazania istotnej korzyści dla widzenia pacjentów. Status tych leków może się zmienić - przy kolejnych aktualizacjach sprawdzamy go ponownie.
Osobom z pośrednim stadium AMD lekarz może zalecić suplement o składzie sprawdzonym w dużych badaniach naukowych (tzw. formuła AREDS2: witaminy C i E, cynk, miedź, luteina i zeaksantyna). Taki suplement zmniejsza ryzyko przejścia choroby w zaawansowane stadium. Nie każdy preparat z apteki ma jednak ten skład, a osobom bez AMD nie przynosi on udowodnionej korzyści. Warto więc zapytać lekarza.
Co można zrobić samemu
- Nie palić. Palenie kilkukrotnie zwiększa ryzyko AMD. To najważniejszy czynnik, na który mamy wpływ.
- Jeść dużo zielonych warzyw liściastych (szpinak, jarmuż) i ryby.
- Dbać o ciśnienie krwi i prawidłową wagę.
- Chronić oczy przed silnym słońcem okularami z filtrem UV.
- Po pięćdziesiątce badać dno oka, nawet gdy wzrok wydaje się dobry.
Prosty test w domu - siatka Amslera
Siatka Amslera to kartka z kratką i kropką na środku. Zasłaniamy jedno oko i patrzymy na kropkę z odległości mniej więcej 30 cm, w okularach do czytania. Jeśli linie wydają się faliste, wygięte albo w środku brakuje kawałka kratki, trzeba pilnie iść do okulisty. Osoby, które już mają AMD, powinny robić ten test regularnie każdym okiem osobno.
Nagłe zniekształcenie obrazu - proste linie, framugi drzwi czy płytki w łazience nagle wyglądają na wygięte - wymaga wizyty u okulisty w ciągu kilku dni, a nie tygodni.
Gdy wzrok jest już trwale osłabiony, wiele daje rehabilitacja i dobrze dobrane pomoce optyczne - opisujemy je w artykule Słabowidzenie - rehabilitacja wzroku i pomoce optyczne.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje wizyty u lekarza okulisty.
Źródła
- Program lekowy B.70 „Leczenie pacjentów z chorobami siatkówki” - wyszukiwanie placówek realizujących program (NFZ). nfz.gov.pl
- Macular Society: Syfovre FAQs and next steps for dry AMD and geographic atrophy treatment (2025). macularsociety.org
- Europejska Agencja Leków: Syfovre (pegcetacoplan) - odmowa dopuszczenia do obrotu. ema.europa.eu
- National Eye Institute: AREDS 2 Supplements for Age-Related Macular Degeneration. nei.nih.gov
- European Medicines Agency: Izelvay (avacincaptad pegol) - wycofanie wniosku. ema.europa.eu